Nadgodziny w sobotę – wynagrodzenie czy dzień wolny?
Pracownicy

Nadgodziny w sobotę – wynagrodzenie czy dzień wolny?

Większość osób czeka z utęsknieniem na sobotę, bo to przeważnie dzień wolny od pracy. Jest tak w zdecydowanej większości przypadków, ale jak się okazuje nie zawsze. Czasami bowiem pojawia się konieczność, aby wykonywać pracę w sobotę. Kiedy ma to miejsce i jak jest to rozliczane?

Praca w sobotę. Co warto wiedzieć?

Najważniejsza informacja jest taka, że Kodeks Pracy dopuszcza nadgodziny w sobotę, ale ma to miejsce w określonych sytuacjach. Z jednej strony pracownik jest wzywany, gdy prowadzona jest akcja ratownicza w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, a także, gdy chodzi o ochronę mienia, środowiska lub usunięcia awarii. Tutaj raczej nie ma wątpliwości, dlaczego sobota może być dniem pracującym. Te przypadki można określić stanem “wyższej konieczności”.

Z drugiej strony możemy zostać wezwani w sobotę do pracy w razie szczególnych potrzeb pracodawcy. Co to oznacza? Sąd Najwyższy stwierdził (wyrok z dnia 26 maja 2000 roku), że są to potrzeby niecodzienne, specjalne, które odróżniają się od zwykłych potrzeb mających związek z prowadzoną działalnością. Co więcej, nie mogą być nadużywane, bo jeśli tak będzie, to istnieje ryzyko, że mamy do czynienia z nieuczciwymi praktykami. Czytelną definicję znajdziemy w Kodeksie Pracy, przeczytamy, że nadgodziny w sobotę to “praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy (…) Praca w sobotę jest wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiaru czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy (…)”.

Co nam się za to należy?

Przepisy mówią, że pracownikowi za pracę w sobotę przysługuje inny dzień wolny od pracy, który jest przyznany do końca okresu rozliczeniowego, oczywiście po wcześniejszym uzgodnieniu. Jak widzimy, nie ma tu mowy o rekompensacie w formie pieniężnej. Równie ciekawe jest to, że pracownik nie musi przepracować całej soboty (ustawowych 8 godzin), by otrzymać cały dzień wolny w innym terminie. Przykładowo, może przepracować tak godzinę czy cztery, a i tak należy mu się pełna pula.

Pracodawca musi przestrzegać tych postanowień, bo jeśli nie udzieli dnia wolnego za pracującą sobotę, to spotka go w związku z tym kara pieniężna. Jak duża? To zależy, ale najczęściej wynosi od 1000 zł do nawet 30 000 zł.

A czy pracownik może odmówić świadczenia pracy w tym dniu? Tak, ale pod pewnymi warunkami: gdy zlecone zadanie (zadania) nie wchodzą w zakres jego obowiązków, sytuacja życiowa mu na to nie pozwala (na przykład samotnie wychowuje małe dziecko, ma chorego rodzica itp.), a także, gdy stan jego zdrowia nie jest najlepszy. Oczywiście te powody muszą być prawdziwe, bo jeśli pracownik będzie symulował, to pracodawca może sięgnąć po kary porządkowe, jak upomnienie, nagana, a nawet zwolnienie dyscyplinarne. Szczególnie to ostatnie jest niebezpieczne, bo zostaje w świadectwie pracy, więc później ciężej znaleźć nowe zatrudnienie.

Wynagrodzenie za pracę w sobotę. A może w formie pieniężnej?

Wspomnieliśmy, że za sobotę nie przysługuje forma pieniężna, ale nie jest to do końca prawda, bo w jednej wyjątkowej sytuacji to się zmienia. Dzieje się tylko tak, gdy pracodawca nie ma możliwości, aby za pracującą sobotę udzielić pracownikowi dnia wolnego. Jeśli zaistnieje taka sytuacja, musi być wypłacone wynagrodzenie, a nieudzielenie dnia wolnego od pracy nie będzie wykroczeniem przeciwko prawom pracownika.

Jak liczyć nadgodziny?

Może się też tak zdarzyć, że pracownik wykonywał pracę więcej niż przez 8 godzin? Jak wtedy postąpić? Jeśli rzeczywiście nastąpiło przekroczenie dobowej normy czasu pracy, to zatrudniony powinien otrzymać z tego tytułu dodatek do pensji w wysokości 50% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy ponad 8 godzin (mówi o tym art. 1511 § 1 pkt 2 k. p). Generalnie to powinno wyglądać tak, że za 8 godzin pracownikowi należy się dzień wolny, a za kolejne godziny ponad to – prawo do dodatku. Nie jest to jedyne rozwiązanie, bo pracownik zamiast pieniędzy, może odebrać czas wolny za nadgodziny.

Sobota kojarzy się z odpoczynkiem, ale jak pokazaliśmy w artykule – może być spędzona w inny sposób. Jeśli tak się stanie, pamiętajmy o przysługujących nam prawach pracowniczych.

Stan na: 27.08.2018 r.